Cruise-vaarders, hou je vast!
1. C2C is also 4U !
In het boek "Cradle tot cradle - Afval is voedsel" beschrijven de auteurs Braungart en McDonough dat er eigenlijk geen afval bestaat (of zou mogen bestaan). Het ‘afval’ moet de basis zijn voor nieuwe producten. Dit uitgangspunt is het begin van een eindeloze keten waarin we producten ontwerpen en produceren waarvan we zeker weten dat ze uiteindelijk weer nieuwe producten opleveren of worden teruggegeven aan biologische of technische kringlopen. Cradle to Cradle (C2C) wint wereldwijd in snel tempo terrein. Het is ondertussen ook een geregistreerd keurmerk geworden. Ook veel Nederlandse en Belgische overheden, bedrijven en instellingen zijn overtuigd van de oneindige mogelijkheden om Cradle to Cradle te produceren. Een woordje uitleg.
De huidige methoden voor duurzame productontwikkeling, zoals o.a. een levenscyclus (LCA), richten zich op het beperken van de schadelijkheid van het product. Het product wordt hier gezien als de keten van
- ontstaan: winning van grondstoffen, productie;
- gebruik: energieverbruik en verbruik van hulpstoffen zoals waspoeder en benzine;
- afdanking: hergebruik en stort.
Het "minder slecht maken" van het product bestaat uit het kiezen van schonere grondstoffen, het zuiniger maken van het product in gebruik, en het optimaliseren voor recycling. Dit kan, ondanks wat de term recycling doet vermoeden, gezien worden als ontwerpen van wieg tot graf.
De centrale gedachte van de cradle to cradle (wieg tot wieg) filosofie, is dat àlle gebruikte materialen na hun leven in het ene product, nuttig kunnen worden ingezet in een ander product. Het eerste verschil met conventioneel hergebruik is dat er geen kwaliteitsverlies is en dat er geen restproducten zijn die alsnog gestort worden. Deze kringloop wordt aangeduid met het motto: waste equals food.
Waste equals food - Afval is voedsel
In het boek wordt de kersenboom als metafoor gebruikt om de ideale hergebruikcyclus te beschrijven. Het doel van de kersenboom is te voorzien in zijn eigen onderhoud en voedingsstoffen en het maken van nakomelingen. De mens doet dit sinds de industrialisatie door bedreigingen vanuit de natuur te verdringen, de grond en fauna uit te putten voor consumptie en het produceren van schadelijke bijproducten. De kersenboom biedt daarentegen habitat en voeding voor insecten en vogels, voedt de grond en zuivert de lucht. Om in onze behoeften te voorzien hebben we technische grondstoffen nodig zoals metalen, verdunners en andere stoffen die inherent niet in zo'n biologische cyclus terecht mogen komen. Enerzijds omdat het de biologische processen beschadigt, anderzijds omdat biologisch materiaal de kwaliteit van de technische grondstof vermindert. Om "waste equals food" te laten werken, moeten biologische en technische voedingsstoffen te scheiden zijn, en elk in een eigen cyclus worden herverwerkt.
Bronnen:
http://www.duurzaamheid.nl/c2c/Braungart_Mcdonough-oud/Afval_voedsel.asp
Wikipedia
"Cradle tot cradle. Afval = voedsel, Braungart en McDonough. Scriptum, 2007
2. Over ijzer
IJzer en IJzererts
IJzer is al sinds de oudheid bekend (de IJzertijd). Het nieuwe metaal raakte pas vanaf ongeveer 1200 vr. Chr. bekend in Klein-Azië, en sinds 800 vr.Chr. raakte het in ons contreien in gebruik. IJzererts is een gesteente, en bestaat dus uit mineralen.
IJzerertsbrokken
Pillbara, Australië. De Hammersley ijzermijn
IJzer maken
Vroeger (prehistorie tot in de middeleeuwen) werd ijzer gemaakt in een zogenaamde laagoven. In deze oven, die een hoogte had van hoogstens 2 meter, werden lagen ijzererts en houtskool op elkaar gestapeld. De laagoven kon slechts een relatief lage temperatuur bereiken, (ca. 1200 °C). Het nadeel hiervan is dat het ijzer niet in vloeibare vorm gewonnen kan worden, maar als een gesinterde (gebakken) massa in de slak zit. Dit zachte smeedijzer moet men opnieuw verhitten en bewerken met een hamer zodat men het ijzer kan zuiveren van de overbodige resten van het erts. Vandaag gebruikt men de zogenaamde hoogoven. Hierin worden temperaturen tot 1500 °C bereikt.
Hoogoven
Bewerking ijzererts
In de hoogoven worden ijzerertsen bij hoge temperatuur "gereduceerd" (= ontdaan van zuurstof) met cokes en met poederkool (gemalen steenkool). Cokes zijn ontgaste steenkolen.
Verwarming van IJzererts in de oven
In een hoogoven wordt hete lucht van onder af ingeblazen. Op de weg naar boven komt de hete lucht in contact met de cokes, waardoor in een chemische reactie CO wordt gevormd. Deze 'exotherme' reactie (er komt energie bij vrij) maakt het gas nog veel heter. Dit CO reageert met de ijzerertspellets en de brokjes van sinter. Het van boven af ingebrachte ijzererts ondergaat, terwijl het naar beneden zakt, gaandeweg een steeds sterkere 'reductie' totdat onderin vloeibaar ijzer (Fe) ontstaat.
Onder in de haard verzamelt zich het neerdruppelende ijzer. Dit zogenaamde ruwijzer wordt met regelmatige tussenpozen afgetapt. Het ruwijzer wordt verder verwerkt tot staal.
Aftappen van hoogovenslak
Van ijzer tot staal
IJzer 'meng' je met andere stoffen of metalen. Zo krijg je een 'legering'. Staal is een legering van ijzer en koolstof. Gietijzer is dat ook, maar dat heeft een hoger koolstofgehalte. De sterkte of hardheid van het staal wordt dus bepaald door de hoeveelheid koolstof. Zo heb je sterk staal nodig voor allerlei gereedschap dat heet kan worden, zoals boren.
Roestvrij staal is een legering van ijzer met chroom, nikkel en koolstof. Veel bestek en ander keukengerei is uit roestvast staal vervaardigd. Het Atomium in Brussel is recent bekleed met een roestvaste bekleding.
Staal en ijzerwaren komen we overal tegen: de carrosserie van auto's, liggers en pilaren, gereedschappen, sleutels, fietsbellen, muzieksnaren, kandelaars, ...
Bron: http://www.kennislink.nl/publicaties/ijzer-ijzererts-en-ijzer-maken
Kennislink is een populair-wetenschappelijke website voor het Nederlandse taalgebied. De auteurs proberen wetenschappelijke informatie op een heldere manier uit te leggen.
Een andere interessante link over staal maken - met veel foto's - is: http://home.wanadoo.nl/jhcfight/staalmaken
En er is ook een schooltv-filmpje: http://www.schooltv.nl/beeldbank/clip/20060411_staal01
3. Downcycling en upcycling - enkele voorbeelden
Dit is de term die Braungart en McDonough gebruiken voor de meeste voorbeelden van recycling. Bij downcycling van een product verliest het product zijn oorspronkelijke waarde. Hierdoor gaat m.a.w. een stuk waarde van het product verloren. Het product komt terug als een minder product dan het oorspronkelijk was. Dit in tegenstelling tot waar Braungart en McDonough toe proberen te komen, zij proberen namelijk dingen te verbeteren door middel van recycling, of zoals zij dat noemen: upcycling. De dingen moeten op z'n minst hun oorspronkelijke waarde terugkrijgen.
Een krant is bijvoorbeeld hergebruikt papier, maar er kan niet worden gesproken van een cyclus waar het papier nog eens doorheen gaat. De krant is van grijzig papier dat snel slijt. Het grijzige is inkt die eerder op wit papier zat. Het witte papier is gebleekt met chloor en de inkt is gekleurd met zware metalen. Door het slijten van het krantenpapier komen deeltjes met chloor en zware metalen in de lucht. Na als krant te zijn verwerkt is het papier te vuil en giftig om nog eens als papier dienst te doen. Het is beter voor het milieu om het te storten en een nieuwe boom te vellen.
Een ander voorbeeld is het reflectorpaaltje langs de weg, afwisselend gemaakt van oude petflessen of autobanden. De materialen waren op weg naar de stort, maar krijgen een tweede leven. Klinkt goed, maar in dat leven sijpelen zwavel en andere schadelijke stoffen de bodem in. Door de snelle degradatie van het laagwaardige materiaal onder UV-licht wordt het paaltje bros en vaal. Na enige tijd moet het paaltje worden vervangen en alsnog gestort. Het resultaat is dus niet de terugwinning van nuttig materiaal, maar de verspreiding van gifstoffen en het onbruikbaar maken van hoogwaardig materiaal. Een paaltje van hoogwaardige, hernieuwbare grondstoffen bestaat. Het lekt geen gif maar voedt de grond. Na gebruik hoeft het niet te worden opgehaald, het kan als voedsel worden ontleed door de berm. Dit paaltje is van hout.
Nog enkele opvallende cases:
- Het originele Engelstalige boek 'Cradle to Cradle' is niet van papier maar van een recyclebare kunststof die na een eenvoudig proces opnieuw als glossy, helderwit papier kan worden gebruikt. In warm water lost de inkt op, zodat er schoon kunststof achterblijft. Ook de inkt kan opnieuw als inkt dienst doen.
- De River Rouge-autofabriek van Ford moest verlaten worden omdat de grond te ernstig vervuild was. Op deze plek hebben Braungart en McDonough een nieuwe fabriek neergezet die de grond en de rivier zuivert, habitat voor vogels creëert en toch auto's maakt.
- Een auto die daar gemaakt zou kunnen worden is de Ford Model U. Alle materialen in deze auto zijn biologisch afbreekbaar of zonder kwaliteitsverlies herbruikbaar in technische producten. De banden trekken schadelijke deeltjes aan op de weg, en geven bij slijtage voeding af voor de berm. Uit de uitlaat komt schoon water. Deze auto is (nog) niet in productie.
- ’s Werelds eerste 'cradle to cradle'-toilet- en handdoekpapier werd in juli 2009 op de markt gebracht. Zowel productieproces als hygiënepapier zijn C2C-gecertificeerd.
Meer voorbeelden van 'cradle to cradle'-projecten zijn te vinden op de site van William McDonough: www.mcdonough.com
